حملات اخیر داعش در عراق زنگ خطر بازگشت ناامنی را به صدا درآورد

حملات اخیر داعش در اطراف کرکوک، از جمله حمله‌ای که به شهادت دو نظامی عراقی منجر شد، نگرانی‌ها را درباره بازگشت ناامنی به مناطق جنگ‌زده عراق افزایش داده است.

حملاتی که در ماه جاری نیروهای امنیتی عراق را در اطراف کرکوک هدف قرار داده‌اند، بار دیگر احتمال بازگشت ناامنی به این کشور را مطرح کرده‌اند. آخرین مورد این حملات، دو روز پیش به شهادت یک سرتیپ ارتش و یک سرباز انجامید. این نگرانی‌ها ممکن است به استان‌های صلاح‌الدین و الانبار نیز گسترش یابد؛ مناطقی که هنوز خاطره جنگ با گروه تروریستی داعش در ذهن ساکنانشان زنده است.

بر اساس گزارش روزنامه «الاخبار» لبنان، با وجود تأکید مقامات عراقی بر ناتوانی داعش در تسلط بر شهرها، عملیات اخیر نشان می‌دهد که این گروه از مناطق دورافتاده و خلأهای امنیتی برای انجام حملات سریع بهره می‌برد. این موضوع پرسش‌هایی را درباره توانایی دولت عراق در رفع این شکاف‌های امنیتی مطرح می‌کند.

روز چهارشنبه، در پی انفجار بمبی که یک گشتی ارتش عراق را در حین عملیات بازرسی در منطقه‌ای در حدود ۸۰ کیلومتری جنوب کرکوک هدف قرار داد، دو نظامی عراقی شهید و تعدادی دیگر زخمی شدند. همچنین در پنجم اکتبر، افراد مسلح به موضعی از پلیس فدرال عراق در نزدیکی شهر «الحویجه» در جنوب غربی کرکوک حمله کردند که در نتیجه آن یک مأمور پلیس شهید و چهار نفر دیگر زخمی شدند.

خروج ائتلاف آمریکایی و ابهامات درباره توان اطلاعاتی عراق

این حملات پس از تکمیل خروج ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا از عراق در ۳۰ سپتامبر گذشته رخ داده‌اند. این تحول برای برخی، پرسش‌هایی را درباره تأثیر مرحله جدید بر توان اطلاعاتی و شناسایی نیروهای عراقی ایجاد کرده است.

با این حال، هم‌زمانی حملات با خروج نیروهای ائتلاف آمریکایی به تنهایی برای اثبات وجود رابطه‌ای مستقیم میان این دو رویداد کافی نیست. چالش امنیتی در اطراف کرکوک سابقه‌ای طولانی‌تر دارد و با تداخل حوزه‌های مسئولیت نیروهای فدرال و پیشمرگه، و همچنین گستردگی مناطق کشاورزی و ناهموار مرتبط است.

در همین زمینه، «سیف رعد» کارشناس راهبردی، معتقد است که داعش پس از از دست دادن کنترل شهرها و روی‌گردانی بخش‌های گسترده‌ای از مردم، راهبرد خود را تغییر داده است. به گفته او، این گروه به جای اتکا به پایگاه‌های اجتماعی و عشایری، اکنون از «پایگاه جغرافیایی» خود بهره می‌گیرد؛ یعنی غارها، دره‌ها، کوه‌ها، تپه‌ها و مناطقی که از مراکز جمعیتی دور هستند.

رعد در گفت‌وگو با روزنامه «الأخبار» می‌افزاید: این گروه در حال حاضر توان رزمی، مالی و لجستیکی گذشته را که به آن امکان تصرف شهرها را می‌داد، در اختیار ندارد.

او این وضعیت را به عملیات امنیتی و اطلاعاتی علیه شبکه‌های عضوگیری، تأمین مالی و پشتیبانی داعش و همچنین حملات هوایی نیروهای عراقی بر اساس اطلاعات دقیق نسبت می‌دهد.

کاهش توان داعش به معنای پایان تهدید نیست

با وجود این، رعد هشدار می‌دهد که کاهش توان داعش برای تسلط بر مناطق به معنای پایان خطر آن نیست. به‌ویژه زمانی که این گروه به مناطقی دسترسی دارد که کنترل مستمر آن‌ها دشوار است. به گفته او، همین مسئله به سرعت در مناطق سنی‌نشین عراق بازتاب یافته و نگرانی‌ها از بازگشت داعش را افزایش داده است.

این کارشناس برای توضیح توان دستگاه‌های امنیتی عراق به خنثی‌سازی طرحی در منطقه «آلتون کوپری» در کرکوک اشاره می‌کند که تجمع‌ها و مراسم مربوط به روز حاکمیت را هدف قرار داده بود. از نظر او، موفقیت نیروهای امنیتی عراق در شناسایی این هسته، نشان‌دهنده تداوم توانایی آن‌ها برای رصد و تعقیب تهدیدهاست.

در مقابل، تکرار حملات در اطراف کرکوک این پرسش را مطرح می‌کند که عملیات پیش‌دستانه تا چه اندازه می‌توانند فضاهایی را که هسته‌های داعش در آن‌ها فعالیت می‌کنند، مسدود کنند.

رعد معتقد است بخشی از نگرانی‌ها نیز به تصمیم‌های سیاسی و نه صرفاً عملکرد نهادهای امنیتی مربوط می‌شود. او توضیح می‌دهد: بحث درباره انحصار سلاح در دست دولت، تهدیدهای متقابل در منطقه و احتمال کشیده‌شدن عراق به درگیری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، همگی عواملی هستند که در استان‌های سنی‌نشین این کشور نگرانی ایجاد می‌کنند. استان‌هایی که بیم دارند بار دیگر به میدان درگیری یا مناطق ناآرامی و آوارگی تبدیل شوند.

مقامات عراقی: داعش توان تسلط پایدار بر مناطق را ندارد

از سوی دیگر، «مروان العانی» مدیر اطلاع‌رسانی و ارتباطات دولتی و عضو هسته امنیتی، تأکید می‌کند که وضعیت امنیتی کرکوک در مجموع باثبات است. او خاطرنشان می‌کند که نیروهای امنیتی بر اساس اطلاعات اطلاعاتی، حملات هوایی و عملیات تعقیب و پاک‌سازی را اجرا می‌کنند.

العانی در گفت‌وگو با روزنامه «الأخبار» وجود هر منطقه‌ای در خبرگزاری دانشگاه استان کرکوک را که داعش بتواند به‌طور دائمی بر آن مسلط شود، رد می‌کند.

«احمد رمزی» رئیس کمیته امنیت و دفاع در شورای استان کرکوک نیز می‌گوید که بازگشت داعش به مرحله تسلط بر شهرها قابل انتظار نیست، هرچند وی وقوع رخنه‌های امنیتی در فواصل زمانی مختلف را می‌پذیرد.

رمزی خواستار افزایش حملات هوایی مبتنی بر اطلاعات دقیق، پاک‌سازی مناطقی شده است که شاهد فعالیت داعش بوده‌اند و همچنین بر ضرورت رفع خلأهای امنیتی میان کرکوک و اقلیم کردستان تأکید می‌کند.

او علاوه بر این، خواستار سخت‌گیری بیشتر در صدور مجوز برای افرادی شده است که در مزارع و پروژه‌های واقع در مناطق حساس امنیتی کار می‌کنند.

ترس جوامع آسیب‌دیده از داعش از تکرار تجربه آوارگی

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که در مناطقی در عراق که سال‌ها از سلطه داعش، آوارگی اجباری و جابه‌جایی جمعیت آسیب دیده‌اند، نگرانی‌ها درباره بازگشت شرایط گذشته رو به افزایش است. شرایطی که ساکنان این مناطق بیشترین هزینه را برای آن پرداخت کردند.

«احمد الدلیمی» مدیر سازمان «فکر» برای مبارزه با افراط‌گرایی در استان نینوا در گفت‌وگو با روزنامه «الأخبار» می‌گوید: جوامعی که جنایت‌های داعش، آوارگی و زندگی در اردوگاه‌ها را تجربه کرده‌اند، دیگر توان روانی و اقتصادی لازم برای تحمل یک شوک امنیتی تازه را ندارند.

او هشدار می‌دهد که بی‌توجهی به مناطق دورافتاده یا سهل‌انگاری در تأمین امنیت مرزها می‌تواند زمینه را برای ازسرگیری فعالیت گروه‌های افراطی فراهم کند.